Volle zaal bij Stoutenburglezing 2015 door Jan Boersema

04-06-2016
Volle zaal bij Stoutenburglezing 2015 door Jan Boersema

Op 4 oktober 2015 gaf Jan Boersema de jaarlijkse Stoutenburglezing: 'Franciscus en de wolf. Over middeleeuwse heiligen, vooruitgangsdenken en de nieuwe wildernis'

Jan Boersema is hoogleraar Milieuwetenschappen aan de Universiteit Leiden en doceerde voorheen Levensbeschouwing en Natuur aan de VU. Hij vroeg zich af wat mensen aantrekt in het nieuwe 'wildernisdenken': waarom willen we de wolf zo graag terug in Nederland? In naam der vooruitgang hebben we eeuwenlang de wildernis bestreden (en niet te vergeten, de 'wilde', inheemse bewoners ervan). Nu we de middelen hebben om de natuur op veilige afstand te houden, willen we hem terug. Maar dan wel in een meer of minder getemde versie. Hoe moeten we dit duiden?

Hierbij worden we geholpen door het verhaal van sint Franciscus die een woeste wolf temt door zijn preek en zo de inwoners van Gubbio redt. Het verhaal heeft veel interpretaties. Jan stelt voorop dat Franciscus een middeleeuwse heilige was, geen moderne milieugoeroe. Franciscus als heilige ging te werk met gezag; hij was volgens Jan zeker geen symbool van het gelijkheidsideaal dat hem nu vaak wordt toegeschreven. Wat dan wel? Een middeleeuwse heilige staat tussen het menselijke en het goddelijke in en is in staat de oorspronkelijke harmonie te herstellen in een scheefgegroeide schepping. Verscheurende dieren zijn niet de bedoeling van de Schepper; de dood heeft een plaats als vergankelijkheid, maar geen bloedige dood. 

Jan ziet het wildernisdebat vooral als een cultureel-levensbeschouwelijk discours: mag de wilde natuur in onze samenleving ook een plekje hebben? Natuur vernietigen was lange tijd ‘vooruitgang’, nu maakt natuur uit van ‘kwaliteit van leven’. Maar naar welk soort wildernis willen we terug? En mogen wij de wilde natuur zijn eigen gang laten gaan, of prevaleert de zorgplicht als dieren van de honger omkomen, zoals in de Oostvaardersplassen?

In dit debat komen nieuwe argumenten op. Zo speelt ook kennis een rol:

a)       kennis van het verleden: naar welke wildernis verlangen we terug, hoe keek men er vroeger tegenaan? Dat was op zijn minst ambigu, een januskop: wildernis werd geassocieerd met rampen, maar ook bekeken met ontzag. Daartegenover stond de gedomesticeerde natuur, gebaseerd op de Bijbelse opdracht aan de mens om de wildernis  te “domineren”. Dit was lang een sterke denklijn. Pas in de Romantiek ging men anders kijken, maar wel van veilige afstand.

b)      kennis van de  ecologie: ‘de wolf terug’ staat niet op zich, maar voor herstel van hele ecosystemen en hoe die verstandig te beheren. 

Beide vormen van kennis ontbreken vaak in het debat en Jan ziet het als belangrijk om dit te verbreden. Ook om mensen te overtuigen van de noodzaak van natuurbeheer en duurzaam leven. In Yellowstone Park worden wolven beschermd, pal daarbuiten worden ze neergeschoten.

Welke rol speelt Stoutenburg en de franciscaanse milieuspiritualiteit in dit denken? Jan ziet Stoutenburg als unieke plek waar diep wordt nagedacht over hoe om te gaan met natuur en wildernis, kwaliteit van het bestaan en de levensbeschouwelijke basis daarvan. Nu is de dominantiegedachte goeddeels verdwenen en willen we de wildernis weer toelaten in onze beschaving. Maar tot hoe ver? Een hek eromheen als in een dierentuin vinden de meesten te denigrerend. We willen af en toe een vleugje wildernis opsnuiven, maar wel onder controle. In Stoutenburg onderzoekt men hoe duurzaam te leven, maar ook daar moet men ‘wildheid’ afwegen tegen levensbelang: in de tuin past men plaagbestrijding toe, maar dan wel diervriendelijk. Stoutenburg zit daarom middenin het wildernisdebat waarvan de zoektocht naar afwegingen de kern vormt. 

In de discussie ging men vooral door op de toepassing van dit gedachtegoed in de hedendaagse milieudiscoursen. Jan pleitte ervoor om levensbeschouwing te betrekken bij milieuvragen, zoals ook de pauselijke encycliek Laudato Si' bepleit. Daarnaast is hij voorstander van technologie-ontwikkeling voor de broodnodige verduurzaming van de samenleving, en onderzoek naar de effecten van natuur op gezondheid en welzijn. En in zijn visie zijn ook centra zoals Stoutenburg hard nodig, als vluchthaven voor contemplatie, reflectie en inspiratie, en van daaruit als geleefd voorbeeld voor het goed omgaan met de natuur.

Tweets

cathriendepater : RT @VPROTegenlicht: ‘Mag de boom ook gewoon een boom zijn?’ Natuurfilosoof Matthijs Schouten leert ons anders naar de natuur te kijken. htt…
14-12-2018 10:20
cathriendepater : RT @DianneNijland1: Bossen zijn bijna even cruciaal voor het halen voor het halen van de klimaatdoelen van Parijs als het terugdringen van…
13-12-2018 07:49
cathriendepater : RT @treesforlifeuk: Looking for a job working with trees? The Arboriculture Association has set up a working group to promote roles to wome…
09-12-2018 21:58
cathriendepater : RT @Leenderbos2015: RETWEET !!! December = feestmaand. Zullen we dit jaar opnieuw afspreken dat we dit zonder wensballonnen doen (ook de VV…
08-12-2018 05:48
cathriendepater : RT @BoswachterFrans: Vooral @dijkhoff en de @VVD mogen daar zeker nog eens over nadenken en misschien hun excuus aanbieden. Geen #wensballo
08-12-2018 05:37
cathriendepater : RT @rdvreese: Call for abstracts - European Forum on Urban Forestry (22-24 May 2019, Cologne, Germany) https://t.co/4wmzQXQ02R
07-12-2018 14:22