Arita Baaijens over bezield landschap in Trouw-lezing

13-06-2016

Ontdekkingsreiziger Arita Baaijens verhaalde over 7 jaar reizen door het Altai-gebergte in Siberië op zoek naar het legendarische paradijs 'Shambala'. In haar voordracht gaf ze een boeiende reflectie op de verhouding tussen bezieling en wetenschap. Een belangrijke zoektocht die nog niet ten einde is.

Deze voordracht was de laatste van een lezingen-drieluik over het landschap georganiseerd door Trouw, Wereldnatuurfonds (WNF) en Pakhuis de Zwijger (Amsterdam) en voorgezeten door Johan van de Gronde, directeur WNF.

Klik hier voor een verslag van alle drie de avonden...

Naar de website van Arita Baaijens... waarop o.a. haar boek 'Zoektocht naar het Paradijs' (2016).

Korte impressie van de drie avonden en hun thema's

1) Landschap en herinnering: de nostalgie en de pijn om het verdwijnende; 2) Landschap en verandering: de vernietiging van de aarde die we moeten moeten stoppen; en 3) Landschap en bezieling: de waarde van de bezieling en verbeelding van het landschap. De eerste twee avonden waren mooi, maar brachten voor mij niet veel nieuws. De boodschappen lijden helaas aan slijtage, en dat kon Johan van de Gronden met al zijn leiderschap ook niet wegnemen in de discussie. Te veel mensen nemen de microfoon alleen om met hun eigen verhaal de sprekers te echoën, in plaats van verdiepende vragen te stellen. Maar al met al toch wel mooi.

Nee, dan de laatste avond: een prachtig beeldenfeest van Frans Lanting, en daarna een inspirerende voordracht van Arita Baaijens over haar reizen door het Altai-gebergte. Haar reisbeschrijvingen waren indrukwekkend, natuurlijk, maar dat was het niet alleen. Wat mij raakte was haar reflectie op haar belevenissen, en vooral hoe zij tweedeling onder woorden bracht tussen de kritische bioloog en de zoeker naar de bezieling in het landschap, die beide in haar zitten. In dat zoeken ging ze heel ver, experimenterend in haar eentje in het woeste landschap. Ze nam de ‘ziel’ van het landschap  en de daarmee verbonden mythen en rituelen doodserieus, maar liet zich daarin niet onderdompelen. Ze bleef waarnemen en vragen stellen. Ze wil “begrijpen zonder er meteen in te moeten geloven”. Dat herken ik ook bij mezelf. Bezieling en verbeeldingskracht hebben mensen eeuwenlang in staat gesteld intuïtieve kennis door te geven om wereld te begrijpen en erin te overleven. Die krachten mobiliseren en kanaliseren kost inspanning, ontbering en lange training. Weinigen in onze veilige, aangeharkte samenleving kunnen zich dat voorstellen (ik ook niet). De oprukkende schijnwerpers van de wetenschap leggen veel van de wereld bloot, maar doen ook dat 'heilige vuur' verbleken. Wie daar nu nog zegt naar te zoeken, wordt al snel verdacht van romantisering en 'wishful thinking', vaak ook terecht. Maar Arita, met haar gezag als doorgewinterde no-nonsense ontdekkingsreiziger, kan het begrip ‘bezieling’ emanciperen en bespreekbaar maken.

Heel goed ook dat zij als een van de eerste punten benoemt dat er eigenlijk geen gemeenschappelijke taal voor is. Wetenschappelijke beschrijvingen zijn slechts een deel van de waarheid; het gaat ook om ervaring. En die kan je pas communiceren als je met verbeelding begint te werken. Nu is dat al probleem al eerder getackled, bijvoorbeeld door Ken Wilber in zijn Marriage of Sense and Soul', in de debatten over inheemse kennis, het Compas-project voor Endogene Ontwikkeling van ETC International destijds, en het komt ook aan de orde in het Yale Forum on Religion and Ecology en de International Society for the Study of Religion, Nature and Culture (ISSRNC). Maar vooral bij de laatste twee gaat het eigenlijk altijd om keurige wetenschappelijke kaders; dan is er afstand en dan mag het. Arita laat die distantie los, vertelt een verhaal over haar eigen ervaringen, en stijgt daar tegelijkertijd boven uit. Ik ben heel benieuwd naar haar karteringsproject 'Mapping Paradise' met wetenschappers in augustus 2016 die ze aan het eind van de avond aankondigde. Ze zei daarbij te hopen dat door het meenemen van de cultureel-spirituele dimensie in die gebiedskarteringen zwaardere argumenten ontstaan voor bescherming en natuurbeheer. Of die hout snijden bij de vaak stugge plaatselijke autoriteiten, mag men betwijfelen, maar ik help het haar hopen.

Tweets

cathriendepater : RT @rutgerschilp: This fascinating school for professional education for women in Kafountine, South Senegal, is the only way for young wome…
17-09-2018 04:48
cathriendepater : @jikishinkan Leuk stukje van Lukas. Sorry voor de spelfout, inmiddels verbeterd op de website.
16-09-2018 15:52
cathriendepater : RT @mongabay: Indigenous peoples control 1/4 of world’s land surface, and 2/3 of that land is ‘essentially natural’ ~ https://t.co/2nFS8zDe…
20-07-2018 05:31
cathriendepater : RT @wnfnederland: Welk plastic voorwerp ga jij inwisselen? 💪 #PlasticFreeJuly https://t.co/111saC21OF
13-07-2018 05:03
cathriendepater : RT @SjefStaps: Roep je gemeente op tot bewuster insectenbeheer. Handige pdf van Natuurmonumenten: https://t.co/8slQX4E4zp
13-07-2018 05:01
cathriendepater : RT @s3v3r3NL: Ik denk dat de #Oostvaardersplassen binnen tien jaar een agrarisch gebied zijn, zoals al op gezinspeeld. Grote grazers weg, v…
13-07-2018 04:59