Stoutenburglezing 2016 door Paul Hendriksen, Transitie Nederland

03-12-2016
Stoutenburglezing 2016 door Paul Hendriksen, Transitie Nederland

De 19e Stoutenburglezing werd op 2 oktober 2016 uitgesproken door Paul Hendriksen, initiator van Transitie Nederland, Ecodorpen en Tiny Houses. Hij besprak hoe we de waanzin van onze onduurzame samenleving bij de wortels kunnen vatten en van daaruit nieuwe verbindingen kunnen maken naar een zinvol, duurzaam leven. Samenwerking is daarbij de sleutel.

Kijkend naar de aarde, zien we talloze beelden van vervuiling, geweld, en rampen, elke dag weer. Enerzijds willen we ons daartegen afschermen, anderzijds ons verzetten, maar meestal staan we machteloos. Wij zijn als een ijsberg: woorden, beelden, tradities zijn boven water zichtbaar, maar onze diepere waarden, aannamen en gedachtenprocessen blijven onder het oppervlak. De overheersende cultuur zegt ons dat we er niets aan kunnen doen. Is dat zo?

De Amerikaanse schrijver Derrick Jensen laat zien dat er parallellen zijn tussen de jeugdtrauma's van individuen die als kind zijn misbruikt en de verwoesting van de aarde door de samenleving als geheel. Zowel individueel als collectief lijden we aan een posttraumatisch stresssydroom (ptss). In het ergste geval kan dat tot zelfmoord lijden - ook als samenleving stevenen we daarop af.

De mensheid is geëvolueerd van jager-verzamelaars tot landbouwers. Jagers-verzamelaars overleefden door voedsel te delen, boeren overleefden door voedsel te bezitten en akkers af te scheiden van wilde natuur. Op dat principe van bezit en afscheiding werd de samenleving voortaan ingericht: dorpen, steden en koninkrijken ontstonden. De verdeling van voedsel werd een zaak van bestuur en handel. De scheiding tussen natuur en mens kwam met de industriële revolutie in een stroomversnelling. En zeker nu in het Antropoceen is het niet alleen een scheiding, maar een strijd geworden. We denken met onze technologie de wereld volledig naar de hand te kunnen zetten.

Dit is echter een doodlopende weg. Hoe komen we weer van dat Antropoceen af? Door een ecologische revolutie. Die begint in de eerste plaats bij onszelf: een omkering van ons normen- en waardenpatroon, waarin we de natuur weer als even belangrijk gaan zien als onszelf. Drie vrouwen gaan met hun inspirerende werk daarin voor: Starhawk, die schrijft en inspireert tot een inclusieve samenleving gebaseerd op harmonie; Jean Liedloff, die op grond van jarenlang onderzoek onder Amazone-indianen pleit voor kinderopvoeding gebaseerd op vertrouwen in plaats van angst en regels; en Joanna Macy, die wereldwijd mensen leert om weer contact te maken met het zelf en met de natuur. Ook Paul's eigen spirituele ervaring in Schotland gaf hem een 'anker' van verbondenheid met het leven. In veel culturen is de waterput (en soms ook een bos) symbool van zo'n 'anker', de toegangspoort naar de spirituele wereld.

Om daar te kunnen komen, moet er iets wijken. Dat geldt ook voor de samenleving als geheel. Het loslaten van zekerheden roept angst op, doembeelden van chaos en anarchie. Of kan het ook anders? Het vereist moed om dit in de ogen te zien. Moed is: je angst onder de arm nemen en het vervolgens gaan doen.

Natuurlijk willen we de harde waarheid liever niet horen. Verwerking van slecht nieuws verloopt altijd in 5 fasen, ontdekte Elisabeth Kübler-Ross: ontkenning, boosheid, marchanderen, depressie en uiteindelijk acceptatie. Dat geldt voor ieder slecht nieuws, of het nu gaat om een dodelijke ziekte of het einde van het fossiele tijdperk. Een andere verklaring komt uit de ontwikkelingspsychologie. Ieder mens heeft het potentieel om uit te groeien tot een krachtig, bevredigd en verbonden mens. Een baby ervaart na de geboorte de wereld als goed en heel, tot een onvermijdelijk breukmoment komt. Die ervaring en alle volgende inbreuken ontwikkelen een 'pijn-plek' van binnen, en daar wil je van wegvluchten. Je groeit op, je vertoont ambities, zoekt vervulling in werk en gaat relaties aan. Maar als je daarbij naar je hoogste potentieel reikt, kan je ook vallen en pijn ervaren (weer die ptss); dus blijf je liever veilig in je comfortzone: oppervlakkig leven, verslavingsgedrag. Of we gaan stoer doen en meteen in oplossingen denken, lekker mannelijk; ook dat zit in de veilige zone.

De oplossing: ga weer naar de binnenkant, breek de veilige zone open, integreer de pijn en zet hem om tot nieuwe kracht. Joanna Macy wijst met haar integratieworkshops daarin de weg. Op basis van haar werk houdt de transitiebeweging wereldwijd workshops; om te leren dromen over een toekomst die ieder diep van binnen graag wil, en deze te visualiseren. Een roze bril helpt daarbij letterlijk enorm! Maar ook bijvoorbeeld het digitaal 'vergroenen' van foto's van aftandse binnensteden en daarmee bewoners inspireren.

Vervolgens kun je die toekomst vorm geven. Zo is Paul betrokken bij Aardehuizen, Ecodorpen, duurzaamheidscentra, coöperaties, enzovoorts. Onlangs is hij een cursus Sociale Permacultuur gestart: sociale organisatie geïnspireerd door de natuur. Want overal ter wereld komen duurzame en groene initiatieven van de grond, gedragen door lokale groepen, in tastbare, zichtbare en behapbare projecten. Aardehuizen Oost-Nederland is ook zo'n project: een ecodorp in Olst van 23 huishoudens, waarin kinderen opgroeien in een groene, harmonieuze, rijke omgeving. Niet met de rug naar de samenleving, maar juist in verbinding daarmee.

De sleutel is steeds: met elkaar een droombeeld ontwikkelen en dat zo goed mogelijk detailleren; dan stapje voor stapje teruggaan naar het hier en nu, en kijken welke mijlpalen we moeten slaan om het uiteindelijk te kunnen realiseren. Als je de tussenstapjes maar klein genoeg maakt, kom je uiteindelijk tot iets heel behapbaars. Maar het moet wel samen, dan heb je veel meer invloed dan alleen. Het alledaagse besef van verbondenheid, daar gaat het om, en dat zie je overal en nergens in de samenleving terugkomen. Ook bij het Franciscaans Milieuproject Stoutenburg, dat nu een pijnlijke transitie doormaakt. Hoe die ook uitvalt, en waar het project zich in de toekomst ook mag bevinden, Paul wenst Stoutenburg een schitterende toekomst toe.

Tweets

cathriendepater : RT @nrc: Het nieuwjaarsconcert - straks op tv - is een geslaagde combi van velerlei muziekstijlen en een actueel thema ●●●● https://t.co/Z…
01-01-2018 18:13
cathriendepater : https://t.co/J9PA3uyHUt
01-01-2018 18:10
cathriendepater : RT @a10dep: Pianola Museum moet blijven https://t.co/iQnkfz7ikZ
01-01-2018 17:59
cathriendepater : RT @volkskrant: Hartverscheurend, die beelden van de uitgehongerde en gehavende ijsbeer die momenteel de wereld over gaan. En iconisch voor…
14-12-2017 10:02
cathriendepater : RT @EstherTurnhout: Great publication full of useful info on biodiversity governance beyond the state, with contributions from @FNPWUR http…
11-12-2017 13:28
cathriendepater : RT @JaneGoodallInst: Dr. Goodall has said, "It was in the forest that I found 'the peace that passeth understanding'" Learn about how we're…
09-12-2017 14:34